Worden Europeanen weer baas over hun eigen data?

Het Europees Parlement (© European Union 2017)

Bespiedeconomie

Zuboffs beeld van een ‘bespiedeconomie’ klopt, zegt Evelyn Austin, coördinator van de Europese activiteiten van de digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom. “Het ecosysteem waarin we online leven en communiceren, wordt gedomineerd door multinationals die hun posities in stand houden. We moeten daarover niet te pessimistisch zijn, maar wel kijken naar de kern van het systeem en die aanpakken. De grote tech-bedrijven — Google, Facebook, Microsoft, Amazon — zijn veel te groot. Hun informatiepositie moet worden aangepakt, en bepaalde verdienmodellen moeten onmogelijk gemaakt worden.”

AVG

Mensen moeten toestemming geven voor het verzamelen van hun gegevens; dat mag alleen voor een bepaald doel, niet meer dan nodig en niet langer dan nodig; en organisaties moeten aantonen dat ze aan die regels voldoen, gegevens veilig verwerken en lekken melden; op straffe van hoge boetes van een Autoriteit Persoonsgegevens die meer tanden heeft. Dat is de kern van de ‘Algemene verordening gegevensbescherming’ (AVG, ook wel GDPR), die vorig jaar in heel Europa inging. Burgers hebben sindsdien al 95.000 klachten ingediend over bedrijven die niet zouden voldoen aan de regels, en de Franse privacywaakhond gaf Google daarvoor in januari een boete van 50 miljoen.

ePrivacy

Waarschijnlijk zal het Europees Parlement kort na de verkiezingen stemmen over ePrivacy: aanvullende privacyregels die gaan over elektronische communicatie. Dat gaat over berichten en metadata van WhatsApp, Skype en Gmail, maar ook over de vraag of makers van hardware en software uit moeten gaan van ‘privacy by design’ (verwerking van data minimaliseren) en ‘privacy by default’ (standaard geldt de hoogste privacy-instelling).

Het vrije internet

Ook het Europese auteursrecht gaat op de schop: daarover stemde het Europees Parlement eind maart in met nieuwe regels. Tegenstanders van de nieuwe auteursrecht-richtlijn stellen dat deze neerkomt op een ‘linkbelasting’ en een ‘uploadfilter’. Voor een link naar een nieuwsbericht waarbij de titel en een fragment van een artikel wordt gepubliceerd, zouden uitgevers voortaan betaald moeten worden. En platforms als YouTube, Flickr en Instagram moeten straks actief zorgen dat teksten of video’s die auteursrechten schenden worden geweerd. In de praktijk betekent dat waarschijnlijk dat de platforms een streng uploadfilter installeren, met het risico dat legitieme posts of video’s niet meer kunnen worden geplaatst. Een filmpje maken met een fragment van een speech van Mark Rutte en je reactie daarop mag straks niet meer.

Evelyn Austin van Bits of Freedom (foto: Maarten Tromp) | Het boek van Shoshana Zuboff

Macht van platforms

Als bedrijven (en overheden) zo’n grote inbreuken op onze privacy maken, waarom accepteren burgers dat dan? Silicon Valley heeft haar werkwijze, van alle mogelijke data over ons verzamelen en ons gedrag daarmee analyseren en sturen, lange tijd getooid als vooruitgang en als een onvermijdelijkheid — en veel mensen zijn dat gaan geloven. Maar, zegt Shoshana Zuboff, de concentratie van buitenproportioneel veel macht en kennis bij enkele multinationals is helemaal niet inherent aan de gebruikte technologie: we moeten hun macht breken en werken aan alternatieven.

Algoritmes

Gebeurt er niets, dan is de kans groot dat de macht van tech-bedrijven zich nog verder uitbreidt. Ook omdat met het Internet of Things het aantal apparaten en sensoren dat ons gedrag monitort steeds groter wordt. En omdat ondoorzichtige algoritmes in toenemende mate beslissingen nemen over ons leven. Austin: “Data op grond waarvan beslissingen worden genomen wordt nu te vaak gezien als ‘data’ in plaats van ‘persoonsgegevens’, waarvoor veel strengere regels gelden. De AVG stelt nu grenzen aan geautomatiseerde besluitvorming: dat wil zeggen dat je er bij ingrijpende beslissingen recht op hebt dat een mens naar je situatie kijkt, en dat een bedrijf moet kunnen uitleggen hoe een algoritme tot een beslissing komt. Huidige AI-systemen voldoen daar waarschijnlijk absoluut niet aan.”

Overheidsspionage

Behalve het bedrijfsleven zet ook de overheid de privacy onder druk. In de eerste plaats door het grootschalig onderscheppen van gegevens via de kabel, zoals sinds vorig jaar mag in Nederland. De CTIVD, die toezicht houdt op de nieuwe wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, rapporteerde in december dat inlichtingendiensten op dit moment de wet zo uitvoeren dat er ‘een hoog risico op onrechtmatige gegevensverwerking’ bestaat.

Er valt wat te kiezen

Er staan grote zaken op het spel in Europa de komende vijf jaar, en er valt dus wat te kiezen in mei. Hoe gaat Europa om met de macht van de tech-giganten en hun verdienmodel? Wordt het grootschalig tracken en verzamelen van data van burgers verder aan banden gelegd? Komt er een nieuwe bewaarplicht en wie mag onze bel- en mailgegevens inzien? En blijft het vrije internet overeind of perken auteursrechtregels dat in?

Wie wil wat?

--

--

Maeve Kevyn Levie (they/them) is a freelance journalist based in Berlin. | Recent publications and contact info: https://maeve.berlin

Love podcasts or audiobooks? Learn on the go with our new app.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store
Maeve Levie

Maeve Levie

123 Followers

Maeve Kevyn Levie (they/them) is a freelance journalist based in Berlin. | Recent publications and contact info: https://maeve.berlin